Nov 192012
 

Karbon monoksit (CO) zehirlenmeleri özellikle kış aylarında ve yangınlar sonucu görülen bir olaydır. CO, hemoglobine bağlanarak oksijen taşınmasını engellediği için dokularda hipoksi oluşturmaktadır. Bu yüzden de zehirleme olarak geçmesine rağmen aslında bir asfiksi olayıdır.

CO zehirlenmesi, kapalı ortamlarda kömürün yanması sonucu, şofben kullanımlarında havasız ortamlarda, havagazı kullanımında ve yangınlarda görülmektedir. Kömürün yanması sonucu karbondioksit, karbonmonoksit ve hidrojen gazları açığa çıkar. Evlerde kış aylarında ısınma amacıyla yaygın olarak kömürün mangalda yakılarak kapalı mekanlarda kullanılması sonucu, çok kısa sürede ölümcül CO zehirlenmeleri görülecektir.

CO zehirlenmesi görülmesini etkileyen önemli bir faktör de kapalı mekanın havalandırılma derecesidir. Pencere ve kapıların sıkıca kapalı olduğu veya hava akımının olmadığı durumlarda daha kısa sürede CO birikimi olacaktır.

Yangınlarda da fazla miktarda CO oluşmakta ve yangınlarda görülen ölümlerin büyük çoğunluğunda ölüm sebebi olarak CO zehirlenmesi tespit edilmektedir. Ölen kişinin kanında CO bulunması, kişinin yangın sırasında canlı olduğunu gösterecektir. Son yıllarda havagazının yerini almakta olan doğal gaz metan içermektedir. Bunun yanması sonucu korbondioksit ve su açığa çıkmaktadır. Eğer yanma için yeterli oksijen yoksa bu taktirde CO oluşacaktır. Bundan dolayı doğalgaz ile çalışan araçlar iyi havalandırılmış ortamlarda ve mutlaka bacaya bağlanarak kullanılmalıdır.

Soluma havasındaki CO hızla hemoglobine bağlanarak stabil bir bileşik oluşturur. CO’in hemoglobine afinitesi oksijenden 300 defa daha fazladır. Bu yüzden çok düşük konsantrasyonlarda bile ölüm görülebilmektedir. Karboksihemoglobin oksijen taşıyamaz. Böylece dokularda hipoksi olur. Karboksihemoglobin saturasyonu arttıkça hipoksi derinleşir ve nihayetinde ölüm görülür.

CO zehirlenmelerinde iki faktör önemlidir. Bunlar CO in havadaki miktarı ve kişinin bu havayı soluma süresidir. Örneğin %1 konsantrasyonda CO içeren havanın 20 dakika solunması şuur kaybına neden olabilir. %0.1 konsatrasyonda 2-3 saat içinde karboksihemoglobin saturasyonu %55-60 değerine ulaşabilir.

Ölüm olgularında, kandaki CO oranı belirleyicidir. Kanda karboksihemoglobinin %50-60 arası saturasyonda olması çoğunlukla ölümcüldür. Fakat %33 ve %81 saturasyon gibi alçak ve yüksek oranlarda da ölüm bildirilmiştir. Fakat hiçbir zaman %100 gibi bir oran bulunmamaktadır. Çünkü %80 gibi yüksek oranlarda genellikle ölüm meydana geldiğinden CO’in hemoglobin ile reaksiyonu kesilecektir. %100 oranı ancak laboratuarda direkt olarak kanın içine CO’nin verilmesi yolu ile elde edilebilir.

CO zehirlenmesinin belirtileri nonspesifiktir. Koma gelişene kadar baş ağrısından başka bir bulgu bulunmayabilir. %30 karboksihemoglobin saturasyon oranında baş ağrısı, hafif bulantı, konsantrasyon kaybı ve hafif sarhoşluk hissi olabilir. Özellikle bu durumu alkol sarhoşluğu ile karıştırmamak gerekir. %30-40 düzeyinde bulantı, kusma, halsizlik, görme ve işitme kaybı, stupor, %40-50 düzeyinde yorgunluk, koordinasyon kaybı, konvülziyon, koma, kardiyorespiratuar yetersizlik ve ölüm görülebilecektir.

CO zehirlenmelerinde orijin çoğunlukla kazadır. İntihar olguları oldukça azdır. Çok nadir de olsa, cinayet olan olaylara rastlanmaktadır. İntihar olgularının meydana geldiği evlerde, genellikle pencerelerin ve kapıların dışarıya karşı izole edildiği ve ocakların vanalarının açık bırakıldığı görülmektedir. Diğer bir intihar yöntemi de arabaların kapalı garajlarda çalıştırılmasıdır. Küçük, az havalanan bir garajda orta büyüklükte bir arabanın çalıştırılması sonucu 5 dakikada ölümcül konsantrasyonda CO birikimi olmaktadır. Bu gibi intihar düşünülen olaylarda iki kişi beraberce intihar etmeye teşebbüs eder ve birisi kurtulur, diğeri ölür ise durum şüphe ile karşılanmalı ve cinayet açısından da ele alınmalıdır. Kapalı ortamlarda görülen ani beklenmeyen ölüm olgularında CO zehirlenmesi ihtimali akılda tutulmalıdır. Ancak bu şekil ölümlerde alınan kan örneklerinin incelenmesi ile tanı konulabilir ve fark edilmemiş bir CO kaynağı tespit edilerek tesirsiz hale getirilebilir.

CO zehirlenmesi sonucu ölmüş bir kişinin dıştan muayenesinde ölü lekelerinin açık kırmızı rengi dikkat çekicidir. Bu rengin sadece ölümden sonra, post- mortem olarak görüleceği unutulmamalıdır. Ölü lekelerinin açık kırmızı renk alması siyanür zehirlenmelerinde ve donmalarda da görülebilir. Bu renk değişikliği aynı zamanda tüm iç organlarda da belirgin olarak gözlenebilmektedir.