Nov 212012
 

İstismar türleri içerisinde gündelik yaşamda en sık rastlanan tiplerden birisi de duygusal istismardır. Duygusal istismarın temelinde çocuğun psikolojik hasar yaşaması bulunmaktadır.Bunun oluşumunun iki temel nedene bağlı olduğu görülmektedir.

1- Kendilerine bakmakla yükümlü kişiler tarafından olumsuz olarak etkilendikleri tutum ve davranışlara maruz kalmaları,

2- Gereksindikleri ilgi, sevgi ve bakımdan mahrum bırakılmaları.

Duygusal istismar iki özelliği ile diğer tür istismarlardan ayrılmaktadır.

Bunlar;
1-Fiziksel ve cinsel istismarda olduğu gibi somut fiziksel bulguların bulunmayışı,
2-Tek başına bulunabileceği gibi çoğu olguda diğer istismar türleriyle birlikte bulunduğu tespit edilmiştir.Cinsel ya da fiziksel istismara uğramış bir çocuğun bunun uzantısı olarak aynı zamanda duygusal istismara da maruz kaldığı görülmektedir.

Duygusal istismarın tanımı diğer istismarlara göre bazı değişkenlikler içermektedir. Örneğin bir davranış modeli bebeklik anında normal kabul edilirken gelişim döneminde duygusal istismar sınıfına girmektedir. Buna örnek ağır koruyuculuk davranışı gösterilebilir. Bu yüzden diğer istismar türlerine göre duygusal istismar biraz daha karmaşık ve saptanması zor bir istismar tipidir.

Duygusal istismara neden olan başlıca ebeveyn davranışları şöyle sıralanabilir:

1- Reddetme (Rejection); Yetişkin bireyin çocuğun ihtiyaçlarını karşılamaması, onu ayrı bir birey olarak kabul etmemesi, o yokmuş gibi davranması, çocuğun olumlu yönlerini ortaya çıkarmak motive etmek için herhangi bir şey yapmaması, yardım taleplerini reddetmesi, çocuğa hiçbir işe yaramıyor duygusu vermek, evdeki her hatadan onu sorumlu tutarak onu bir tür günah keçisi rolüne soyundurmak, fiziksel temastan kaçınmak ve ona dokunarak yakınlığını belli etmemek

2- Tek başına bırakmak (Isolating) : Ebeveynin çocuğu toplumsal ilişkilerden ve kendinden uzak tutması, çocuğun bu tip ilişkilere girmesini sağlayacak fırsatlar sağlamamak veya kasıtlı olarak bu tip fırsatları engellemek, çocuğun yalnız olduğuna inandırılması.

3- Yıldırma (Terrorizing): Ebeveynin sözel veya fiziksel saldırılar ile çocuğu korkutması, tehdit etmesi, gözdağı vererek korku dolu bir ortamda yaşamasına neden olması.

4- Suça yöneltme (Corrupting): Anti sosyal davranışlara yöneltilmesi, buna özendirilmesi çocuğa toplumsal açıdan kötü örnek olunması, kötü örnekler gösterilerek o yola yöneltilmesi.

5- Duygusal tepki vermeyi reddetme (Denying emotional responsiveness): Bu tip eylemlerin kökeninde çocuğun sağlıklı olarak hem duygusal hem de sosyal gelişimini sağlayacak tepkilerin verilmemesi bulunmaktadır.

6- Aşağılama (Degrading ) :Ebeveynin çocuğun küçük düşmesine neden olacak, onurunu zedeleyecek davranışlarda bulunması, çocukta yetersizlik duygusu uyandıracak takma isimlerle çağırma ve bu tip davranışların sistematik olarak uygulanması

7- Kendi çıkarına kullanma (Exploiting): Ebeveynin kendi çıkarları için çocuğu kullanmasıdır. Bu tip olaylar özellikle sorunlu evliliklerde çocuğun evlilik güvencesi olarak kullanılması olarak görülür.

8- Vaktinden önce yetişkin rol verme (Adultifying ): Çocuktan gerçekçi olmayan beklentilerin olması ve bu tip başarıların beklenmesi, yapamayacağı şeyleri başarması için baskılamak, yaş gelişimine uygun olmayan sorumlulukların verilmesidir.

Duygusal istismar oluşturan nedenlere göz attığımızda temel olarak kültürel ve sosyal yapının rol oynadığı görülmektedir.Duygusal istismar toplumun tüm katmanlarında rastlanmaktadır. Ama özellikle toplumdan yalıtılmış olarak yaşayan ailelerde daha yoğun ve sık rastlandığı tespit edilmiştir.

Duygusal istismar riskini arttıran faktörler şöyle sıralanabilir:

Yoksulluk, işsizlik, suçluluk, gecekondu tipi evlerde yaşama

Bu tip ailelerin ebeveynlerinde gergin , saldırgan ve tehdit eden bir profilin bulunduğu gözlenmektedir. Ebeveynlerin çocuk yetiştirme tutumlarının değişken olduğu,belli bir çizgiyi izlemediği görülmektedir.Bu da çocuklar için sürekli değişken kararlar alma sonucunu getirmektedir.Anne-babanın buna bağlı sürekli bir çatışma içinde oldukları tespit edilmiştir.Ayrıca bu ebeveynlerin de çocukluklarında istismara maruz kaldıkları ortak bir bulgudur.Alkol ve uyuşturucu kullanımı yaygın olup genellikle çekirdek aile yerine geniş ailelere bağlı çocuklar olduğu gözlenmektedir.Ebeveynlerde zeka geriliği görülme insidansı normal populasyona göre yüksektir.

Duygusal istismar diğer istismar tipleri içerisinde vücutta fiziksel bulguların görülmediği ama psikolojik etkilerinin yoğun olarak çocukta görüldüğü bir istismar tipi olarak farklılıklar göstermektedir. Uzun süreli etkileri nedeniyle uzmanların saptaması ve çalışabildikleri bir istismar tipi olan duygusal istismar fiziksel ve cinsel istismarla birlikte de görülmektedir. Özellikle istenmeyen çocuk veya erken doğum sonrasında çocukların sıklıkla duygusal istismara maruz kaldığı gözlenmektedir.